Le Procès (aka The trial-1962)

Είναι κρίμα που λόγω των προβλημάτων που αντιμετωπίζω με τον υπολογιστή μου και το ίντερνετ τις τελευταίες δυο εβδομάδες, άφησα να περάσει τόσος καιρός από τότε που είδα την ταινία μέχρι να γράψω την κριτική αυτή. Σε καμία περίπτωση δεν μπορώ να φανώ δίκαιος πλέον απέναντι σ’ αυτό το κινηματογραφικό αριστούργημα, αλλά δεν θα ήθελα να το αφήσω τελείως ασχολίαστο.

Ότι ο welles είναι εμπνευστής ενός ιδανικού κινηματογράφου, που παράγει τέχνη, και κάθε ταινία αποτελεί ένα δημιουργικό ταξίδι προς κάτι καινούργιο, νομίζω είναι αποδεκτό από κάθε κινηματογραφόφιλο. Το καινούργιο στοιχείο προσωπικής επίτευξης του σε αυτήν την ταινία όμως είναι ότι παραδίδει απλόχερα για άλλη μια φορά μαθήματα, για το πώς να γυρίσει κανείς την καλύτερη μεταφορά ενός βιβλίου σε ταινία.

Η ‘Δίκη’ του Κάφκα, περνά μέσα από τον αλάνθαστο φακό του Welles με φίλτρο την φαντασία και τον αστείρευτο οραματισμό του, και το αριστουργηματικό αποτέλεσμα, μπορεί να μην ακολουθείται εύκολα από τον καθένα, αλλά αποτελεί αν μη τι άλλο προϊόν αβίαστης ιδιοφυίας.

Οι παρεμβάσεις του Welles, περιορίζονται στην απλοποίηση κάποιων βαθύτερων νοημάτων που συναντάμε στο βιβλίο, χωρίς όμως αυτά να ξεγυμνώνονται από τα εθιστικά καλλύματά τους, που μας οδηγούν να ψάξουμε βαθύτερα για να ξεσκεπάσουμε την αλήθεια.

Η αγωνία της μόνιμης απορίας, η εσωτερική δύναμη που μας ωθεί προς την καταστροφή, η ελπίδα που σκοτώνεται από την ακλόνητη τάξη πραγμάτων, ο φόβος για την κατάληξη, ο τρόμος στο βήμα πριν την λύτρωση, η απογοήτευση της εξιλέωσης, κι η αναγέννηση ενός κρυστάλλινου φοίνικα μέσα από τις στάχτες που σκόρπισε η ίδια του η ουσία στο χώμα, ως σύμβολο μιας ολόκληρης κοσμοθεωρίας που σπάει σε χίλια κομμάτια σε κάθε της προσπάθεια να συναρμολογηθεί, όλα στοιχεία που ξεπηδούν από τις σελίδες του βιβλίου για να ποτίσουν κάθε ενσταντανέ της ταινίας.

Μια αλχημεία μαγική με το μολύβι του Κάφκα να γράφει στο φιλμ ο Welles, και οι εικόνες από κάρβουνο του Κάφκα να γίνονται στιγμές από όνειρα στην φαντασία του Welles.

Ο πρώτος παρουσιάζει ένα έργο που δεν του λείπει τίποτα, κι ο δεύτερος δεν έρχεται να προσθέσει κάτι καινούργιο, αλλά να εδραιώσει την αλήθεια χωρίς να την επαναλάβει. Κι αν μια μικρή ανατροπή σας ταράξει το τέλος, δεν υπάρχει λόγος σύγχυσης.. μέσα από τους καπνούς η αλήθεια βγαίνει αναλλοίωτη.

ΥΓ 1: εξαιρετική θεωρώ την απόφαση του Welles να δευτεραγωνιστήσει στην ταινία, αφήνοντας την έγνοια του πρωταγωνιστή στον εκπληκτικό για τον ρόλο αυτό Antony Perkins, κάτι που του έδωσε και την ευκαιρία να ρίξει όλη την προσοχή του στην σκηνοθεσία, και να δημιουργήσει την πιο πλήρη και καλά πλαισιωμένη ταινία του, χρόνια μετά τον Πολίτη Κέιν.

ΥΓ 2: την ταινία την παρακολούθησα στα πλαίσια του 20ού Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, και ήταν παρμένη από το Εθνικό Αρχείο Κινηματογράφου. Καθότι η αυθεντική έκδοση της ταινίας από την δεκαετία του 60, οι υπότιτλοι ήταν στην καθαρεύουσα και με την φωνή τους στο βάθος του χρόνου προσέθεσαν ένα ακόμα μαγευτικό στοιχείο στην προβολή αυτή. Αν κάποιος έχει την εξαιρετική τύχη να πετύχει καμιά κόπια της ταινίας σε κάποιο βίντεο κλαμπ, ας ειδοποιήσει με σχόλιο.

The Lady From Shanghai (1947)

Χτες το βράδυ είχα την χαρά να μοιραστώ μαζί με καμιά 20ρια ακόμα άτομα, μια από τις πιο όμορφες αίθουσες της Αθήνας, στον κινηματογράφο Ιντεαλ στην Πανεπιστημίου, για να απολαύσουμε όλοι μαζί το αριστούργημα του Orson Welles ‘Η κυρία από την Σαγκάη’. Και τι αριστούργημα ήταν πράγματι…

Νομίζω ότι και να πει κανείς για τις δημιουργίες του Welles είναι λίγο. Αυτό που συνήθως εντυπωσιάζει είναι η εκπληκτικά ενδιαφέρουσες και καινοτόμες τεχνικές που χρησιμοποιούσε σε κάθε ταινία του. Τεχνικές που μόνο ο ίδιος θα μπορούσε να σκεφτεί και τεχνικές που μόνο στις ταινίες του συναντήσαμε, όσο κι αν επηρέασαν την σκηνοθεσία σαν τέχνη, κανείς δεν θα μπορούσε να τις κλέψει αξιοπρεπώς.

Από την βόλτα στο πάρκο με την άμαξα και την σαγηνευτικά διαπλεκομενη σκηνή στο καράβι που πέρα από τσιγάρα ανταλλάσσονται και δόλια παιχνίδια, μέχρι την εκπληκτικά παραμυθένια κορύφωση στο δωμάτιο με τους καθρέφτες της σκηνής του τέλους, όλα είναι δοσμένα με ένα εθιστικο τρόπο που σε κρατάει προσηλωμένο στην οθόνη με τουρλωτά μάτια και φόβο ότι αν τα ανοιγοκλείσεις, ακόμα και το καρέ που θα χάσεις θα είναι μεγάλη απώλεια.

Το σενάριο δε, έρχεται για να αποδείξει πως μπορείς να προσθέσεις μερικές ανατροπές σε μια φαινομενικά απλή ιστορία, και σε συνδυασμό με την σκηνοθεσία, να δημιουργήσεις μια ταινία καλλιτέχνημα, που συγχρόνως αφήνει τον θεατή σε αγωνία, τον εκπλήσσει και τον θαμπώνει, και χορταίνει την ικανοποίηση του για την ταινία, αφήνοντας τον συνέχεια κρεμασμένο από τα καρέ να ρωτά τον εαυτό του αν έχει δει κάτι πιο όμορφο από αυτό που έχει μπροστά του.

Αναμφισβήτητα η ταινία είναι άλλη μια τρανή απόδειξη ότι το χρώμα που έλειπε από τον κινηματογράφο της εποχής δεν έκανε πραγματικά καμιά διαφορά, μιας και το ασπρόμαυρο της εικόνας, δεν ήταν δυνατό να κρύψει την εκθαμβωτική ομορφιά της Ryta Hayworth, ή την μεθυστική ατμόσφαιρα των παιχνιδιών εξαπάτησης που διασκορπίζονται στην ταινία.

Και σαν να μην ήταν αρκετά από μόνα τους όλα αυτά, για τους φαν των δικαστικών ταινιών, υπάρχει κι ένα κομμάτι δίκης που αγγίζει την τελειότητα του Mr smith goes to Washington, και σε ευφάνταστα διασκεδαστικά γεγονότα, είχα να δω κάτι τέτοιο από την δίκη της Σοραγια και του Ναντιτο στο Maria la del barrio (τι έχω δει ρε παιδιά ο ανθρωπας] -σας έστειλα τελείως).

Τέλος ταινία Orson Welles χωρίς βαθύτερα κοινωνικά μηνύματα δεν γίνεται, και σαν άλλος πολίτης Κειν, μας δίνει το μάθημα του για τον κοινωνικό αλληλοσπαραγμό, και την αντιζηλία μέσω της διαπλοκής που μόνο σε ένα πράγμα μπορεί να οδηγήσει… τον θάνατο (μεταφορικά και όχι μόνο).