The Reader (2008)

Αυτή τη φορά για να αποφύγω παρεξηγήσεις θα ξεκινήσω με παραδοχές.

-Θεωρώ την Kate Winslet μια από τις σημαντικότερες γυναίκες ηθοποιούς, που ξεπερνά το σήμερα και παίρνει θέση στην κλασσική ιστορία του κινηματογράφου. Από τις λίγες σύγχρονες που μπορώ να παραθέσω δίπλα σε Ντίβες του Χρυσού Σινεμά (κι αναφέρομαι σε πραγματικά ερμηνευτικά αστέρια), χωρίς να αδικώ καμιά στη σύγκριση.
-Ο Stephen Daldry είναι ένας από τους ελάχιστους σκηνοθέτες που δεν μπορώ να τους καταλογίσω ούτε ένα ψεγάδι για τις επιλογές τους σε ολόκληρη τη φιλμογραφία τους (τι κι αν έχει μόνο 3 ταινίες μεγάλου μήκους, οι τίτλοι τα λένε όλα... Billy Elliot, The Hours, The Reader). Στα θετικά, ψάξε και για δηλώσεις του, μιας κι ανήκει επίσης στην κατηγορία με τους πιο επικοινωνιακά καίριους σκηνοθέτες που υπάρχουν).

Τώρα αν δε συμφωνείς με τα παραπάνω, ίσως με βρεις λίγο υποκειμενικό, αλλά γι' αυτό που μου έδωσε η ταινία μόνο εγκωμιαστικά μπορώ να μιλήσω.

Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης είναι η "αγελάδα με το ανεξάντλητο γάλα" για το Hollywood, αλλά εδώ έχουμε να κάνουμε με μία ενδιαφέρουσα περίπτωση που η φρίκη όσων πέρασαν μένει σε δεύτερο πλάνο. Με μία διάθεση να αντιμετωπιστεί το θέμα από μια φρέσκια σκοπιά, χρησιμοποιείται απλά, για να μας στρέψει την προσοχή σε θέματα ηθικής, με τον ανθρωπιστικό παράγοντα να αλλάζει στρατόπεδα, και το στοιχείο του "απάνθρωπου" να έγκειται κι αυτό στα πλαίσια μιας δικαιοσύνης, έστω και ξεπερασμένης (κάτι αντίστοιχο έχω συναντήσει μόνο στη Δίκη της Νυρεμβέργης). Η νομική σπουδή πνίγεται στην ανάγκη του ανθρώπου να βρει ένα καταφύγιο ανάμεσα στην καταδίκη και τη λύτρωση, μετά τη συνειδητοποίηση ότι ο νόμος δε δεσμεύεται υποχρεωτικά από την ηθική του ατόμου, αλλά όλοι ως άτομα δεσμευόμαστε απέναντι στην ηθική του ίδιου του νόμου.

Ακόμα κι αυτή η συνειδητοποίηση όμως και πρακτικά και το ίδιο το ζήτημα των στρατοπέδων συγκέντρωσης, χρησιμοποιούνται βασικά ως δικαιολογίες πίσω από την τραγικότητα μιας ερωτικής βιογραφίας ενός ιδιότροπα ταιριαστού ζευγαριού. Άλλωστε εκεί έρχεται το ίδιο το σενάριο για να διώξει τη ρετσινιά του ολοκαυτώματος και να απενοχοποπιήσει την ενασχόλησή του με αυτό έστω και παρασκηνιακά ("Δε θα βρεις τίποτα μέσα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης πλέον..."). Μπορεί η ιστορία του ζευγαριού από μόνη της να μοιάζει αδικημένη από το μοίρασμά της στης δεκαετίες όπως αυτές μας παρουσιάζονται, αλλά τα συναισθήματα έχουν σίγουρα το χώρο που χρειάζονται για να ξετιναχτούν από τον εφηβικό ενθουσιασμό, μέχρι την εγκάρδια αυτοθυσία που μέσα από τις τύψεις καταλήγει σε ανιδιοτελή θεία δίκη.

Ο Daldry ταξιδεύει για ακόμα μια φορά στις περασμένες δεκαετίες, και καταφέρνει να δημιουργήσει μια μοναδική ατμόσφαιρα που αν και είναι πιστή στον ρεαλισμό της εκάστοτε εποχής, δεν ξεχνά να παραμένει άκρως κινηματογραφική. Η Winslet μεταμορφώνεται μαζί με το χρόνο, στο χαρακτήρα της συγκεντρώνει συμβολικά το καταραμένο παρελθόν, στην περιπέτειά της κλείνει τη μάχη με τη δικαιοσύνη που επιτρέπει στην εθιμοτυπικά φοβισμένη ανθρωπότητα να έχει μέλλον, και στην ερμηνεία της απογειώνει την αξιοπρέπεια με την οποία ένας άνθρωπος είναι έτοιμος να θυσιαστεί για να ικανοποιήσει τις ενοχές των λάνθασμένων επιλογών που έστω και για μια στιγμή υπήρξαν αληθινές.

ΥΓ 1. Με την Winslet δεν υπήρχε χώρος για δεύτερη ερμηνεία. Ωστόσο ο νεαρός David Kross ήταν όσο αξιοπρεπής χρειαζόταν ώστε να μην προδώσει την υποδειγματική συμπρωταγωνίστριά του. Ευτυχώς ο Ralph Fiennes (που προσωπικά κάθε φορά μου αφήνει ανάμεικτα συναισθήματα για την υποκριτική του αξία), εμφανίζεται ακριβώς όσο πρέπει (λίγο δηλαδή). Έκπληξη ήταν για μένα η παρουσία της Lena Olin -και μάλιστα σε διπλό ρόλο- μιας και δεν ήξερα ότι παίζει εδώ, και εννοείται ότι μετά το Chocolat και το Alias δεν χορταίνω να τη βλέπω.

ΥΓ 2. Τα αναγνώσματα διάσημων λογοτεχνικών έργων προσθέτουν στην πλοκή ένα ξεχωριστό ηθογραφικό χαρακτήρα και βοηθούν πολύ στο μοίρασμα της υπόθεσης σε χρονικά κεφάλαια, μέχρι τη συγκλονιστική αποκάλυψη της διττής σημασίας του "Reader".

ΥΓ 3. Το γιατί τα αγγλικά με γερμανική προφορά αντικαθιστούν τα ίδια τα γερμανικά σε τέτοιες ταινίες ποτέ δεν το κατάλαβα. Μου πήρε ώρα για να το συνηθίσω και να το βγάλω από το μυαλό μου. Κι αν δεν είχαμε να κάνουμε με την Winslet στο ρόλο αυτό, ίσως και να μην το συγχωρούσα στους δημιουργούς. Θα κάνω δεύτερη αναφορά στη Δίκη της Νυρεμβέργης - την οποία πρέπει να δεις οπωσδήποτε αν δεν το έχεις ήδη κάνει- όπου το πρόβλημα της γλώσσας ξεπερνιέται με ένα εξαιρετικά ευφάνταστο και αριστουργηματικό σκηνοθετικό τέχνασμα.

Revolutionary Road (2008)

Προσπερνάω το γεγονός ότι η ταινία σηματοδοτεί μια θρυλική -για πολλούς- επανένωση του DiCaprio με την Winslet μια δεκαετία μετά τον Τιτανικό. Οι φαν άλλωστε του Jack και της Rose που ονειρεύτηκαν μια αιωνιότητα μαζί, ίσως θα χρειαστούν τα χάπια τους, γιατί στο Revolutionary Road, το ζευγάρι αποτελεί μάλλον ένα πιο σκοτεινό alter ego του προηγούμενου ταιριάσματος. Προσωπικά μου αρκεί η εμπιστοσύνη της Winslet στις ανεξάρτητες Βρετανικές παραγωγές που την καθιέρωσαν, και στην πρώτη συνεργασία με τον οσκαρικό σύζυγο της Sam Mendes που της χαρίζει άλλον ένα εξαίσιο ρόλο (αν και πλέον είμαι πεπεισμένος ότι η Kate μπορεί να κάνει τα πάντα εξίσου καλά)! Άντε και για να κλείσω με τα λιγότερο σημαντικά, η παρουσία της Kathy Bates είναι μια ακόμα ευχάριστη αναθεώρηση στο επαγγελματικό πισωγύρισμα των "τιτανικών ναυαγών".

Στο ζουμί τώρα... Το Revolutionary Road δεν είναι μια επαναστατική ταινία!Η ιδέα της προαστιακής ζωής με την επιφανειακή ομοιομορφία και τις μικρές απολαβές σε ουσιαστική ικανοποίηση είναι χιλιοδιασκευασμένη. Αυτό που την κάνει ξεχωριστή όμως είναι το σκηνοθετικό πάτημα πάνω στο εξαιρετικό σενάριο του Justin Haythe (λυπάμαι αλλά δεν έχω διαβάσει το μυθιστόρημα του Richard Yates στο οποίο βασίστηκε), το οποίο αφήνει παρασκηνιακά να δουλεύουν ανατρεπτικές δυνάμεις οι οποίες υποκινούν τις επιθυμίες των πρωταγωνιστών μέχρι την τελική (ανα)τροπή των πραγμάτων, και ανάγουν την μικροαστική αυτή ιστορία της δεκαετίας του '50, σε ένα καθολικότερο κοινωνικό δράμα με το οποίο θα μπορούσε να ταυτιστεί κάθε γενιά. Το σημάδι του χρόνου άλλωστε είναι σχεδόν ανεπαίσθητο.

Κάτω από το πρίσμα των κοινωνικών ταμπού η ανάγκη για ουσιαστική ευτυχία γίνεται αμαρτωλό απωθημένο, την ίδια στιγμή που η ίδια η αμαρτία παραμένει στα σκοτεινά, ένα κοινό μυστικό που συμφέρει να συνεχίζεται! Η αυτοθυσία ακυρώνεται για να καταλήξει ιδιοτελής αλλά όσα χάθηκαν στην πορεία δεν γίνεται να ανακτηθούν εκ νέου. Οι αντοχές των δεσμών αγάπης δοκιμάζονται κι όταν μαζί με τη συνειδητοποίηση της προσπάθειας που δεν ξεκίνησε ποτέ απλώς για να μην αφήσει περιθώρια στην αποτυχία, αποκαλύπτονται μερικές ακόμα συγκλονιστικές αλήθειες, θα φανεί ξεκάθαρα πόσο εύκολα ή δύσκολα ξανακολλά το ραγισμένο γυαλί.

Για χάρη των εντονότερων συναισθηματικών ξεσπασμάτων, ο Mendes ξεφεύγει από τη σκηνοθεσία της κλειδαρότρυπας που τον ανέδειξε στο American Beauty, και περνά σε πιο εκτεθειμένες γραμμές, φέρνοντας στο προσκήνιο την οργή και κάθε καταπιεσμένο απωθημένο, δίνοντας συγχρόνως αρκετό παρασκηνιακό χώρο για τη συσσώρευση των προσώπων και των συναισθημάτων που θα κάνουν την τελική διαφορά. Στη σειρά από τις εύθραυστες σχέσεις, θα ξεχωρίσει με δεξιοτεχνικά καλυμμένο τρόπο η καταιγιστική ερμηνεία της Winslet για να καπελώσει πάμπολλες φορές τον DiCaprio που πασχίζει να εκμεταλλευτεί τα ξεσπάσματα οργής για να σταθεί ο κατάλληλος "άνδρας" απέναντί της. Βέβαια, για να μην είμαι άδικος, το σενάριο επιτρέπει ηθελημένα αυτή την ανισότητα για να δημιουργήσει και την ηθογραφική εξήγηση των προβλημάτων του ζευγαριού, οπότε ίσως και η ερμηνεία του DiCaprio να αποτελεί κατόρθωμα. Ειρωνικά πέρα από την παρασκηνιακή σημασία του ζευγαρώματος των δύο ηθοποιών, ίσως εν τέλει ο DiCaprio να ήταν και η κατάλληλη επιλογή για τον ρόλο αυτό .

ΥΓ 1. Η λατρεία μου για την Winslet ξεπερνά πολλά όρια, αλλά προκαλώ τον οποιονδήποτε να με διαψεύσει για τα λεγόμενά μου εν προκειμένω.

ΥΓ 2. Για να μην το παρακάνω κι έχοντας υπ' όψιν το ΥΓ 1, δεν έβαλα στο αρχικό κείμενο την επιθυμία μου να δω την Kate να σηκώνει το χρυσό αγαλματάκι της ακαδημίας. Η πορεία της όμως και το γεγονός ότι στις μισές (σχεδόν) πρωταγωνιστικές της ερμηνείες έχει κερδίσει κι από μια υποψηφιότητα, με κάνουν να πιστεύω ότι η στιγμή αυτή που ονειρεύομαι δεν θα αργήσει πολύ. Δεν ξέρω για φέτος βέβαια...αναμένω και το The Reader!

ΥΓ 3. Σημαντικότερο υστερόγραφο σ' αυτό το πλαίσιο όμως είναι η εξαιρετική ερμηνεία στο δεύτερο ρόλο του Michael Shannon, που αν και εμφανίζεται σε δύο σκηνές μόνο, καταφέρνει να κλέψει την παράσταση με την προσωποποίηση ενός ψυχικά διαταραγμένου ανθρώπου, που δείχνει να κατανοεί τα ρεύματα της κοινωνίας και να αποστασιοποιείται από αυτά, απλώς επειδή δεν θέλει να ζήσει το ίδιο πλασματικά μαζί με τους υποτιθέμενους σώφρονες συνανθρώπους του. Κρίμα που φέτος ανταγωνίζεται τον Heath Ledger, αλλιώς θα τον υποστήριζα σαν το αγαπημένο μου φαβορί για κάθε βραβείο της κατηγορίας αυτής.