The Reader (2008)

Αυτή τη φορά για να αποφύγω παρεξηγήσεις θα ξεκινήσω με παραδοχές.

-Θεωρώ την Kate Winslet μια από τις σημαντικότερες γυναίκες ηθοποιούς, που ξεπερνά το σήμερα και παίρνει θέση στην κλασσική ιστορία του κινηματογράφου. Από τις λίγες σύγχρονες που μπορώ να παραθέσω δίπλα σε Ντίβες του Χρυσού Σινεμά (κι αναφέρομαι σε πραγματικά ερμηνευτικά αστέρια), χωρίς να αδικώ καμιά στη σύγκριση.
-Ο Stephen Daldry είναι ένας από τους ελάχιστους σκηνοθέτες που δεν μπορώ να τους καταλογίσω ούτε ένα ψεγάδι για τις επιλογές τους σε ολόκληρη τη φιλμογραφία τους (τι κι αν έχει μόνο 3 ταινίες μεγάλου μήκους, οι τίτλοι τα λένε όλα... Billy Elliot, The Hours, The Reader). Στα θετικά, ψάξε και για δηλώσεις του, μιας κι ανήκει επίσης στην κατηγορία με τους πιο επικοινωνιακά καίριους σκηνοθέτες που υπάρχουν).

Τώρα αν δε συμφωνείς με τα παραπάνω, ίσως με βρεις λίγο υποκειμενικό, αλλά γι' αυτό που μου έδωσε η ταινία μόνο εγκωμιαστικά μπορώ να μιλήσω.

Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης είναι η "αγελάδα με το ανεξάντλητο γάλα" για το Hollywood, αλλά εδώ έχουμε να κάνουμε με μία ενδιαφέρουσα περίπτωση που η φρίκη όσων πέρασαν μένει σε δεύτερο πλάνο. Με μία διάθεση να αντιμετωπιστεί το θέμα από μια φρέσκια σκοπιά, χρησιμοποιείται απλά, για να μας στρέψει την προσοχή σε θέματα ηθικής, με τον ανθρωπιστικό παράγοντα να αλλάζει στρατόπεδα, και το στοιχείο του "απάνθρωπου" να έγκειται κι αυτό στα πλαίσια μιας δικαιοσύνης, έστω και ξεπερασμένης (κάτι αντίστοιχο έχω συναντήσει μόνο στη Δίκη της Νυρεμβέργης). Η νομική σπουδή πνίγεται στην ανάγκη του ανθρώπου να βρει ένα καταφύγιο ανάμεσα στην καταδίκη και τη λύτρωση, μετά τη συνειδητοποίηση ότι ο νόμος δε δεσμεύεται υποχρεωτικά από την ηθική του ατόμου, αλλά όλοι ως άτομα δεσμευόμαστε απέναντι στην ηθική του ίδιου του νόμου.

Ακόμα κι αυτή η συνειδητοποίηση όμως και πρακτικά και το ίδιο το ζήτημα των στρατοπέδων συγκέντρωσης, χρησιμοποιούνται βασικά ως δικαιολογίες πίσω από την τραγικότητα μιας ερωτικής βιογραφίας ενός ιδιότροπα ταιριαστού ζευγαριού. Άλλωστε εκεί έρχεται το ίδιο το σενάριο για να διώξει τη ρετσινιά του ολοκαυτώματος και να απενοχοποπιήσει την ενασχόλησή του με αυτό έστω και παρασκηνιακά ("Δε θα βρεις τίποτα μέσα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης πλέον..."). Μπορεί η ιστορία του ζευγαριού από μόνη της να μοιάζει αδικημένη από το μοίρασμά της στης δεκαετίες όπως αυτές μας παρουσιάζονται, αλλά τα συναισθήματα έχουν σίγουρα το χώρο που χρειάζονται για να ξετιναχτούν από τον εφηβικό ενθουσιασμό, μέχρι την εγκάρδια αυτοθυσία που μέσα από τις τύψεις καταλήγει σε ανιδιοτελή θεία δίκη.

Ο Daldry ταξιδεύει για ακόμα μια φορά στις περασμένες δεκαετίες, και καταφέρνει να δημιουργήσει μια μοναδική ατμόσφαιρα που αν και είναι πιστή στον ρεαλισμό της εκάστοτε εποχής, δεν ξεχνά να παραμένει άκρως κινηματογραφική. Η Winslet μεταμορφώνεται μαζί με το χρόνο, στο χαρακτήρα της συγκεντρώνει συμβολικά το καταραμένο παρελθόν, στην περιπέτειά της κλείνει τη μάχη με τη δικαιοσύνη που επιτρέπει στην εθιμοτυπικά φοβισμένη ανθρωπότητα να έχει μέλλον, και στην ερμηνεία της απογειώνει την αξιοπρέπεια με την οποία ένας άνθρωπος είναι έτοιμος να θυσιαστεί για να ικανοποιήσει τις ενοχές των λάνθασμένων επιλογών που έστω και για μια στιγμή υπήρξαν αληθινές.

ΥΓ 1. Με την Winslet δεν υπήρχε χώρος για δεύτερη ερμηνεία. Ωστόσο ο νεαρός David Kross ήταν όσο αξιοπρεπής χρειαζόταν ώστε να μην προδώσει την υποδειγματική συμπρωταγωνίστριά του. Ευτυχώς ο Ralph Fiennes (που προσωπικά κάθε φορά μου αφήνει ανάμεικτα συναισθήματα για την υποκριτική του αξία), εμφανίζεται ακριβώς όσο πρέπει (λίγο δηλαδή). Έκπληξη ήταν για μένα η παρουσία της Lena Olin -και μάλιστα σε διπλό ρόλο- μιας και δεν ήξερα ότι παίζει εδώ, και εννοείται ότι μετά το Chocolat και το Alias δεν χορταίνω να τη βλέπω.

ΥΓ 2. Τα αναγνώσματα διάσημων λογοτεχνικών έργων προσθέτουν στην πλοκή ένα ξεχωριστό ηθογραφικό χαρακτήρα και βοηθούν πολύ στο μοίρασμα της υπόθεσης σε χρονικά κεφάλαια, μέχρι τη συγκλονιστική αποκάλυψη της διττής σημασίας του "Reader".

ΥΓ 3. Το γιατί τα αγγλικά με γερμανική προφορά αντικαθιστούν τα ίδια τα γερμανικά σε τέτοιες ταινίες ποτέ δεν το κατάλαβα. Μου πήρε ώρα για να το συνηθίσω και να το βγάλω από το μυαλό μου. Κι αν δεν είχαμε να κάνουμε με την Winslet στο ρόλο αυτό, ίσως και να μην το συγχωρούσα στους δημιουργούς. Θα κάνω δεύτερη αναφορά στη Δίκη της Νυρεμβέργης - την οποία πρέπει να δεις οπωσδήποτε αν δεν το έχεις ήδη κάνει- όπου το πρόβλημα της γλώσσας ξεπερνιέται με ένα εξαιρετικά ευφάνταστο και αριστουργηματικό σκηνοθετικό τέχνασμα.